La Eŭropa Unuiĝo havas dek unu oficialajn lingvojn, ĉiu egala, kaj la Eŭropa Komisio en Brukselo dungas preskaŭ 4000 homojn en sia tradukservo, aŭ 11% de sia personaro, pli ol kvar foje pli homoj ol eĉ la Unuigitaj Nacioj. Kvankam jam granda, la neceso pliiĝos geometrie kun la enkonduko de dek novaj landoj (ekz. Polando kaj Hungario) kies lingvoj idas de tute aliaj lingva familioj.
La bezonita kvanto de dulingvaj tradukistoj pliiĝas kun la kvadrato de la kvanto de lingvoj. Vi povas renkoni tiun n2-fenomenon kiel manifestaĵo de la ret-efekto. Tiu forto, kune kun la pliiĝanta kontakto inter antaŭe isolizitaj popoloj, rapide kondukas la plejparton de la lingvoj de la mondo al formorto.
La evidenta solvo estas fari normon. Ĝi ne estus anstataŭo de estantaj lingvoj (pro memklaraj kulturaj kaj naciistaj kialoj) sed helpa dua lingvo. Kiel ĉiuj bonaj normoj, tiu helplingvo devus esti 1) simpla, tamen forta, 2) facila lerni 3) neŭtrala, ne favoranta kelkajn pli ol aliajn. Naciaj lingvoj malsukcesas ĉiujn tiujn testojn. Multe da planlingvoj estas proponitaj, kelkaj tre interesaj, sed nur unu sukcesis kiel internacia helplingvo. Taksiĝas, ke Esperanto havas 1-2 milionoj parolantoj, pro kio ĝi estas en la super 3% de la lingvoj de la mondo. Kiel dezajni idealan lingvon? Oni povus komenci ĉerizonplukante la plej bonajn trajtojn de jam estantaj lingvoj. Ekzemple, Esperanto pruntis (ŝtelis, se vi volas) tiujn trajtojn el la:
Sekve, vi farus kiel eble malpi da reguloj, tute sen esceptoj aŭ neregulaĵoj. Esperanto havas nur 16 ĉefaj reguloj, kun neniuj esceptoj.
http://www.webcom.com/~donh/Esperanto/rules.html
II. Ĉu Ĝi Vere Funkcias?
Lerninta sis fremdajn lingvojn kun diversaj kvantoj da sukceso, mi povas diri ke Esperanto estas nekredeble facila. Post nur kelkaj horoj kun libro, mi jam povis paroli Esperanton preskaŭ tiel bone kiel la rusan post kvar jaroj en la universitato. Ne tute tipas (post la rusa, ĉio ŝajnas facila, kaj mi jam sciis iom da la hispana) sed tamen vi komprenas ke ĝi estas nekutime facila.
Kiel kelkaj aliaj planlingvoj, ekz. nuntempa hebrea kaj usona ĝestlingvo, Esperanto ĝujas vivantan kulturon proporcian al sia grandeco, kompletan kun arto, muziko, kaj literaturo, kaj originalaj kaj tradukitaj. La lingvo estas uzata ĉefe kvar-maniere: lokaj kunvenoj, la Pasporta Servo, korespondado, kaj internaciaj kunvenoj. Ĉiujare la "Pasporta Servo" eldonas adresaron de Esperantistoj volantaj provisi vin kun maĝaĵo kaj loĝejo, petanta nur ke vi parolu esperante. Ĉi-jara libro havas 945 nomojn en 76 landoj. La plejparto da Esperantistoj fari siajn kalendaroj ĉirkaŭ la multaj internaciaj festivaloj, each typically lasting a week.
Mankas Animo -- Lingvoj ĝeneraloj ne havas animon, sed kulturoj, kaj la Esperanto kulturo estas almenaŭ tiel vivanta kiel la suburbo, en kiu mi plenkreskis. Iu lingvo ŝajnas mekanika dum vi ĝin lerni, ĉar vi devas pensi konscie pri la reguloj. Esperanto permesas vin trairi tiun etapon rapide.
Mankas Poezio -- Estas, kiel en iu-ajn lingvo, kaj ankaŭ humoro, depende de la parolanto. Fakte, la flekseblo de la lingvo ofertas al Esperantistoj la liberon vortludi preter tio, kion multaj aliaj lingvoj permesas. Vi povas diskuti la relativan tauĝon de Esperanto, la Franca, Germana, Ĉina, Telegu kaj Tagalog, sed certe malfacilas skribi poezion en lingvo, kiun vi ne konas.
Mankas Kulturo -- Laŭ la francoj, neniu alia havas kulturon, do Esperanto estas en bona kompanio. La kutima respondo estas montri la longan liston de originalaj libroj, teatraĵoj, kaj muzikokaj eĉ filmo, La Inkubuso, kun William Shatner kaj havebla ĉe Amazon.com. Estas grandega amaso da materialo tradukita al Esperanto; mi tradukis unu el miaj plejŝatataj kantoj, La Longa Nigra Vualo.
Mankas Parolantoj -- Esperanto havas pli da parolantoj ol 95% de la lingvoj de la mondo, kaj nur lingva ŝaŭvinisto dirus ke la pli malgrandaj kulturoj estas iel malpli inda. Ĉi tiu plendo montras la kutiman "catch-22" kiun havas novajn normojn antaŭ akcepto: kial mi devas se neniu alia ĝin uzas? Bonŝance, Esperanto estas tiel facila (kompare kun aliaj lingvoj), ke ĝi ĉiam ekzistos, kiel ĝi ekzistas jam 100 jaroj.
Mankas Kialo ("Kial ne angle?") -- La angla jam faris grandan progreson por iĝi helplingvo, sed ĝi havas ankoraŭ longan vojon antaŭ ĝi iĝos tute akceptita, kaj multaj homoj ne volas, ke ĝi sukcesu. Iu-ajn pasiginta tempon eksterlande scias, ke la angla estas neniel parolata universale, eĉ en certaj grandaj, riĉaj eŭropaj landoj kiel tiu, en kiu mi loĝas. Eĉ en "profesiaj" ĉirkaŭaĵoj, mi ofte devas paroli germane. La angla ne estas facila lingvo se vi volas preteriri la nivelon de piĝino, kaj la ortografio estas ĉia, krom fonetika (ekz., kiel prononciĝas angle ghoti?).